اسماعيل ناظم
مقدمه 23
دارونامه طوبا ( گزيده داروهاى مجرب پزشكى ايرانى ) ( فارسى )
ينبغى نمايند و آن جذب صفراء است و اذابهء بلغم . دليل ديگر تركيب آن است كه آن ادويه ( سفرجل و . . . ) حافظ قوا و ارواح و اعضاى رئيسه شريفه و عامة المنافع ( يعنى قلب و كبد و دماغ و معده ) در برابر ضرر و غايله سقمونيا و غاريقون باشند ؛ زيرا كه ادويهء قويه خالى از ضرر و غائله نيستند ) . و امتزاج و تركيب ادويهء مغريهء مانعهء حدّت و سرعت مرور و نفوذ ( مانند كتيرا و صمغ عربى و افيون ) با ادويهء قويهء حادهء سريعة النفوذ و المرور ( مانند زرانيخ و به ورق و نوشادر و شوره و مانند اينها ) . براى اينكه زمانى ممتد در مثانه بمانند و فعل و اثر خود را ببخشند و ضرر و غائله به آن اعضا نرسانند . و اختلاط ادويهء مسهلهء شديدهء قويه ( مانند تربد و هليلجات و مغز فلوس خيارشنبر ) با مصلحات ؛ و چرب نمودن به روغن بادام و روغن گاو ؛ و تدبير و تشويهء بعض مسهلات ( مانند حبّ السلاطين و حبّ الملوك و مازريون و سقمونيا و انزروت و ساير ادويهء مسهلهء قويه ) . و امتزاج سركه با شكر و يا عسل در سركنگبين براى كسر سورت و سرعت نفوذ سركه و كسر ثوران و هيجان صفراء و سوداء تا افعال مطلوبه از شكستن حدّت صفراء و نفوذ در جميع مسالك و مجارى و تفتيح سدد و غيرها كما ينبغى صادر گردد ( جهت آنكه ترشى حادّ محضْ مهيّج صفراء و سوداء است ، و شكر و عسل به سبب لزوجتى كه دارند مانع شدت نفوذ سركه و كاسر حدّت آنند . همچنين ، طبيعت و قوّه كبدى به سبب كمال رغبت و ميل به شيرينى آن را به زودى جذب مىنمايد ) . و اختلاط دهن ورد با سركه ؛ * و امتزاج شيرينى با زنجبيل و هليلجات و آمله ( از ساختن مرباى آنها و غيره با شكر و يا عسل ) ؛ * و تركيب ادويهء بطيئهء النفوذ با ادويهء سريعة النفوذ ( مانند تخم رازيانه و كرفس و انيسون و كشوث و دهن بلسان و امثال اينها ) . زيرا ادويه سريعة النفوذ ، به سبب كمال قوّت نافذهء خود ، قرار در كبد و عضو مخصوص نمىنمايند كه افعال مطلوبه ( مانند تفتيح سدد و